Het venijn zit hem in de staart

Dinsdag 14 februari stond de bekerwedstrijd tegen HWP Haarlem op het programma. In de KNSB-competitie staan zij aan kop in 2C en bezetten ze een aantal plaatsen op de topscorerlijst – onder onze voorzitter die onder anderen Bart Gijswijt verschalkte. Volgens de getallen waren wij favoriet, maar met alleen getalletjes kom je er niet en een bekerwedstrijd zou zijn naam geen eer aandoen zonder onvervaarde strijd! Welnu, die werd geleverd.

Waar? In Haarlem, stad aan de Spaarne, stad met een rijke historie, stad van Frans Hals, grootste stad van Holland in de Gouden Eeuw met trekvaarten richting Amsterdam en Leiden, stad die dankzij Peter Stuyvesant naamsbekendheid in het huidige New York geniet, stad van de eerste spoorlijn en een stad waarvan de rijkdom nog volop terug te zien is in de monumentale binnenstad. Hofjes, pleinen, grachten, een kerk als de St. Bavo en nu willen ze er ook nog een University College heen halen! Die moet dan in oud-gevangenis de Koepel komen, een trend die met de verkoop van de Bijlmerbajes is ingezet (en waarmee een positievere ruimtelijke invulling lijkt te worden voorstaan dan het ‘plaatsen’ van asielzoekers van de afgelopen jaren). De koepelgevangenis in Arnhem bevindt zich ook al in een verkoopprocedure en die van Breda wil het Rijksvastgoedbedrijf eveneens op termijn verkopen – het panopticum is klaarblijkelijk niet van deze tijd. Maar ja, onze gevangenissen kampen nu eenmaal met leegstand en dat is niet goed voor de kas, schreef Van der Steur op 21 maart 2016 aan de Tweede Kamer. Hé, hebben we die naam niet al eens meer gehoord dit jaar? Maar goed, daar kwamen we niet voor.

De voorbereiding bestond uit een vleesmaaltijd bij Dubrovnik, met Valentijnspaar Xander en Simone, politicoloog in spe Hugo (hij gaat zich aanmelden voor 36 Masters, en naar gelang de toelating kan hij in Dublin (775km), Konstanz (500km) of Brno (900km) Europese politieke blabla studeren (niet mijn woorden) – genoemde afstanden zijn tot ‘hoofdstad’ Brussel, wie weet is dat handig voor bijvoorbeeld een praktijkbezoek), laboratoriumhoofd Paul die zich tegenwoordig buigt over het verschil tussen de rationele en de gevoelsmens en daarbij de ‘trucjes’ van de gevoelsmensen tracht te doorboren (rara, tot welke categorie rekent Paul zichzelf?) en ondergetekende, ook vrolijk in de weer.

In het vorige verslag noemde ik al de Afronding en die Uhr: twee begrippen die de uitkomst van deze bekerwedstrijd bepaalden. Zo rond middernacht was de spanning te snijden, stonden de toeschouwers drie rijen dik opeengepakt, waren de spelers aangewezen op hun 5 seconden increment en stond geen uitslag vast. Maar laten we niet op de zaken vooruit lopen…

De speellocatie was even wennen: het prachtig gedetailleerde sociëteitsgebouw van de hand van architect Jacob van den Ban (die van de Droste-branderij aan het Max Euweplein, net even ten oosten van waar de Kloppersingel overgaat in de Binnen Spaarne) – zei ik al dat Haarlem een rijke historie kent? Daar schaakt een op het oog bloeiende jeugdafdeling, daar zetelen en kwekken oude heeren in geblokte overhemden,  en daar wordt lustig op los gecaramboleerd door nog weer oudere heeren. Met de weemoed van buurthuis de Sjuut in het achterhoofd en herinneringen aan menig ander schakershol is zo’n speellocatie een weelde. En dan ook nog van die fauteuils waar je statig in plaats mag nemen…

Goed, voor ik werkelijk alle lezers kwijt ben, over tot de wedstrijd zelf. Ik was zelf als eerste klaar tegen Jaap de Jager. Nog even over mijn voorbereiding: ik had kort gekeken wat de tegenstanders ongeveer deden en niets schokkends gezien behalve dan dat Jaap 1.Pf3 2.c4 speelt. Dat vind ik een irritante zetvolgorde, dus ging ik er maar vanuit dat ik niet tegen hem aan zou moeten treden en zo kon ik de wedstrijd met een gerust hart tegemoet zien. Dat werd dus even schakelen (zie foto, met dank aan HWP): vol voor een open Catalaan terwijl ik daar al jaren niet naar gekeken heb.

Foto Paul Tuijp (HWP Haarlem)

Foto Paul Tuijp (HWP Haarlem)

Gelukkig kwam 7.Pa3 Lxa3 8.bxa3 Pc6 me nog bekend voor (overigens doen alle goeien 8…Ld7 en Lc6). Ik ben een keer met Floris van Assendelft op de fiets gestapt voor een snelschaaktoernooitje in Delft en kreeg daar tegen een senior dezelfde variant op het bord. Ik bedacht toen tot mijn schrik dat deze waarschijnlijk in zijn jeugd nog de partijen van Korchnoi uit de krant had geknipt en alle subtiliteiten van het Catalaans beheerste, maar dat viel mee en ook daar kwam ik met Tb8 en b5 prima uit de opening. Na 9.Lb2 Tb8 kwam de verrassing 10.Tc1 waar ik alleen maar Dc2 verwachtte, gevolgd door Tad1 en e4. Er volgde 10…b5 11.a4 (principieel, wit gaat zijn dubbelpionnen oplossen, maar zwarts stukken komen nu wel wat los en die pion op c4 is zeker van waarde) a6 12.axb5 axb5 13.a4 La6 15.axb5 Lxb5 15.Te1 Pd5 16.Dd2 Te8 17.Lc3!? (Het leek mij dat 17.e4 Pdb4 18.d5 exd5 19.exd5 Dxd5 20.Dc3 f6 niet echt iets op zou leveren, maar de computer ziet verder en schreeuwt de welkbekende dooddoener 0.00: 21.Pe5 Dd4 22.Pxc6 Dxc3 23.Txe8+ Txe8 24.Lxc3 Pxc6 25.Tb1 Pa7 26.Ld4 Pc6 27.Lc3 La4 28.Ta1 Lb5 29.Tb1=) De7 18.e3 Pcb4 (met als idee dat op 19.Pe5 f6! volgt) 19.Lf1!? Pxc3 20.Txc3 Pd5 21.Tcc1 c3 22.Dd1 Lxf1 23.Txf1

Dit is toch wel een mooie positionele opgave. Ik heb er lang naar gekeken, zag spoken, beren en andere enge dingen en besloot tot het ‘veilige’ Da3 [0:26]. Toch is de aangewezen zet 23…f5!, zo’n paard verankerd in het centrum is een beetje verzwakking wel waard. Maar ja, met zo’n paard dat zich eveneens vastschroeft op e5 gevolgd door Te1 en e4… ik was er niet zeker van. Met de consolidering van het zwarte paard wordt echter ook c7-c5 mogelijk, een zet die zwart altijd wil doen in de open Catalaan, en daarmee wordt het witte pionnencentrum keurig aangetast. Let in het vervolg even op mijn resterende minuten. 24.Pe5 Tb3 [0:13] 25.Dd3 Ta8 [0:10] 26.e4 Pb6 [0:05] De trend is duidelijk. Vijf minuten over en er komen maar 5 seconden per zet bij. Niet vreemd dat ik weldra mistast. En maar ploeteren op de manoeuvre Pb4-a2, in plaats van direct de goede te doen… 27.Tfd1 Db4 28.Df3? f6 29.Pd3 (bijvoorbeeld 29.Pg4? c2 30.Td3 Tb1-+) Dxd4 30.Pf4 Tweede pion op zak, maar nog steeds is het niet eenvoudig. Die Uhr… De computer wil 30…De5 30.Td3 g5 zien, waanzinnig. Dc4 31.Td3 Pa4? Een onnauwkeurige die al het voordeel in één klap weggeeft, aangewezen was eerst 31…e5. 32.Dg4 Pc5 33.Ph5 Er verrezen weer wat spoken voor mijn ogen, maar mat zal zwart niet gaan. Aan eeuwig schaak valt echter ook niet meer te ontsnappen. Overigens hadden we hier allebei minder dan 5 minuten en had mijn tegenstander zijn notatiebiljet opzij geschoven. Ik maakte een armgebaar, maar werd terechtgewezen. Wat blijkt: bij minder dan 30 seconden per zet increment hoef je niet meer te noteren. Mijn onwetendheid is groot! (Ik heb naderhand nog mijn excuses aangeboden, maar er was geen kwaad bloed gezet.)

g6 34.Pxf6+ Kg7 35.Ph5+ Kg8 36.Pf6+ Kg7 37.Ph5+ ½-½

Nou moet ik zeggen dat ik de zwarte stelling toch wel wat overschat heb en dat mijn tegenstander taai bleef verdedigen, maar mijn tijdmanagement zeg! Ik baalde daar zo verschrikkelijk van dat Xander, ondanks de twee koningen in het midden van het bord, het resultaat nog even navroeg. Vooruit, ik had niet gewonnen en mijn tegenstander had stug weerstand geboden. Maar mijn humeur werd bepaald door wat zich inmiddels naast mij afspeelde, bij de borden van Paul (4) en Xander (2). Dat boezemde geen vertrouwen in, zal je net zien dat jouw halfje de wedstrijd om zeep helpt! Paul had vanuit een Spanjaard namelijk een pion cadeau gekregen (en dan bedoel ik letterlijk cadeau, niet à la de Marshall), maar die in het middenspel onhandig verkwanseld. Mijn tijdnood is voorbij, ik kijk opzij en ineens probeert Paul met man en macht een eindspel met een kwaliteit minder te keepen. Eerst nog wel met twee dames op het bord, Paul bestookt een tijdlang de zwarte koning tot dameruil niet meer af te wenden is. Uiteindelijk verzandt dat in een L+2p tegen T+p eindspel waarbij zwarts pion niet zomaar langs één van de witte kan en die andere al op a6 staat, ondersteund door de loper op b7. Wie hoofdstuk 11 van Dvoretsky ook maar enigszins kent, weet dat daar geen eer meer te behalen valt. Tussenstand 1-1. Dat viel nog mee.

Maar veel erger bood de aanblik van Xanders bord.

Die was op pagina 310 van Sokolovs The Strategic Nimzo-Indian beland, oftewel linea recta in zijn partij tegen GM Vazquez Igarza in Gibraltar twee weken geleden.

Fragment Sokolov

 Fragment van Sokolov die de zwartveldige loper bejubelt

Dat was een interessante partij met een speculatief stukoffer van zwart en een dynamische remise tot gevolg. Daar had Xander bij thuiskomst natuurlijk op zitten broeden! Die wist nu als geen ander hoe je dit moest spelen, dat kon niet anders. Met c4 dwars door het centrum of juist met a4 en een loper op a3, vol verwachting klopte mijn hart. Maar verdulleme, moet je nou toch kijken wat hij die loper op b2 aandeed. Hij had toch Sokolov gelezen? 14…Pe7 15.De2? a6 16.Lc4 b5 17.La2 c4 18.f3 Lg6 19.Lb1 Pf5 20.Df2 Pg3 21.Te1 h5 22.a4 Tfe8 23.Lc2 h4 24.Ta3 Tab8 25.f4? Pd5

[1r2r1k1/2q2pp1/p5b1/1p1n4/P1pPpP1p/R1P1P1nP/1BBN1QP1/4R1K1 w – – 0 2]

Dit soort stellingen roepen bij mij nu herinneringen aan Halma op, dat heb ik als klein jochie nog wel eens met mijn opa gespeeld. Daar zou die loper het nog niet zo gek doen, na d4-e5 kan hij in één keer naar h8 hupsen! 26.axb5 axb5 27.Pf1 Pf5? (dit was het moment voor b4 en een tweede paard naar de 3e rij) 28.Tea1 Dc6 29.Ta6 Tb6 30.T6a5 (vanaf hier ongeveer had Xander ook nog zo’n 5 minuten voor de rest van de partij) Db7 31.De1 Lh5 32.Ta7 Dc8 33.Ta8 De6 34.Lc1 b4

[R3r1k1/5pp1/1r2q3/3n1n1b/1ppPpP1p/2P1P2P/2B3P1/R1B1QNK1 w – – 0 3]

Die pion moet eraf, die kan wit niet door laten marcheren. Maar cxb4 Pxb4 is het niet. De 5e rij biedt soelaas: 35.Txe8+ Dxe8 36.Ta5! De6 37.cxb4 en nu heeft wit op Pxb4 38.Te5! Er volgde echter 35.Ld2? b3 en nu spoelen we even door:

[8/6pk/4q3/2Rn1p1b/2NPpP1p/1pP1P1nP/3B2P1/rB2Q1K1 w – – 0 4]

Deze kan ook in de opgaveboekjes. Zwart aan zet speelt… Pe2+. Dat is jammer, want nog meer dan het paard zat een ander zwart stuk erom te springen naar dat veld te mogen.  45.Kh2 Dg6? (de fout kon nog ongedaan gemaakt worden met de terugzet Pg3) 46.Dxh4! Txb1 47.Pe5 b2?? Ik vermoed dat zwart het tussenplaatsen op e1 miste. Xander gaf nog aan dat hij de remisewending 47…De8 48.Tc8 Dxc8 49.Dxh5+ Kg8 50.Df7+ had gezien, maar nu rook hij bloed. 48.Pxg6 Th1+ 49.Kxh1 b1D+ 50.Le1 Wat een herrijzenis, die loper was al begraven! Zo doet onze Meester Rat dat: een spektakel voor omstanders en teamgenoten, een verschrikking voor de tegenstander. Pf6 51.Pf8+ Kg8 52.Tc8 Db7 53.Pg6+ Kh7 54.Th8+ Kxg6 55.Txh5 Pxh5 56.Dg5+ (eerst volgde nog 56…Kf6, toen dat niet werd geaccepteerd Kf7 en directe opgave) 1-0

Pff, 2-1, dat was een hele opluchting en inmiddels was Hugo bezig zijn loperpaar tot gelding te brengen in het eindspel. Daar was een curieuze fase aan vooraf gegaan:

[2rq1rk1/1b2bppp/pn2p3/1p1Pn1P1/3N3P/P1N5/1PP2P2/1KBRQB1R b – – 0 5]

De contouren van een Keres aanval in de Scheveninger zijn nog zichtbaar. Wit heeft net 17.exd5 gedaan. Iedere dammer en ik vermoed toch ook wel heel wat schakers zouden hier verder gaan met Pxd5. Wel 18.Dxe5 Pxc3+ 19.bxc3 met de dreiging Pxe6 gezien? Niet meteen op h1 pakken dus, maar even 19…Tc5! inlassen om die dame los te weken van g7 en daarna wel slaan, waarna een leuke chaos overblijft. Hugo speelde echter 17…Pec4!? en kon na 18.g6? alsnog op d5 pakken. 18.Lh3! Pxd5 19.Pxd5 Dxd5 20.Pxe6 Dxh1 21.Dxh1 Lxh1 22.Pxf8 Txf8 23.Txh1 is toch een volle pion. Hoe het nu ging, brachten afwikkelingen zwart een prettig eindspel dat gedecideerd met de luttele seconden die nog restten, werd uitgeschoven. Voor mensen die een IM-titel ambiëren, neem van mij aan dat die eindspeltechniek Hugo geen windeieren legt.

Eindstand 3-1 kortom, maar zo droog op papier doet dat afbreuk aan de vechtlust en wedstrijdspanning die tot op het laatste moment aan de dag werden gelegd – hulde voor onze waardige tegenstander!

THWP Haarlem2265Paul Keres237213
1.Juan de Roda Husman2169IM Hugo ten Hertog244701
2.FM Bart Gijswijt2296IM Xander Wemmers245001
3.FM Jaap de Jager2411FM Jan Breukelman2359½½
4.Max Merbis2184Paul Hommerson2231½½